รู้จักทฤษฎีจิตวิเคราะห์ความสัมพันธ์ในมนุษย์ "Transitional object" จาก “พั้นช์คุง กับ ตุ๊กตาของเขา โดย พญ.ทานตะวัน

 

 

“พั้นช์คุง กับ ตุ๊กตาของเขา”

 ทุกหัวใจ
ต้องการที่พักพิง อบอุ่น ปลอดภัย
ตุ๊กตา
จึงมีความหมายมากกว่าตุ๊กตา

ในช่วงเวลาที่ยากลำบาก
การผ่านช่วงเวลาเหล่านั้นไม่ง่ายเลย

จิตใจที่เข้มแข็งจึงเป็นสิ่งสำคัญ

น้องตุ๊กตา (transitional object)
คือ พลังชีวิต
และ กำลังทาง "ใจ" ที่สำคัญ
ที่ช่วยให้อยู่ได้
ในวันที่อยู่ได้ยาก

ตุ๊กตาช่วยเสริมความแข็งแรงทางใจได้อย่างไร
ท่านใดสนใจ
สามารถติดตามอ่านได้ทางบทความนี้ค่ะ

--------------------------------------
 พั้นช์คุง คือ ลิงน้อยอายุ 7 เดือน
ที่แม่ปฏิเสธการดูแล
จึงกลายเป็นเหมือนลิงกำพร้าแม่
ต้องอยู่ด้วยตนเอง เพียงลำพัง

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในสวนสัตว์
ประเทศญี่ปุ่น

และ ทางสวนสัตว์ และ ผู้ดูแล
ต้องการที่จะช่วยส่งเสริมให้ พั้นช์คุง
สามารถเข้าฝูงได้
ซึ่งจะเป็นประโยชน์กับ พั้นช์คุง
ในระยะยาว

ซี่งภารกิจนี้ไม่ง่ายเลย
ลิงน้อยที่ไม่มีแม่คุ้มครอง
การอยู่ในฝูง
จึงทั้งโดดเดี่ยว และ อันตราย
ที่พักพิงใจจึงสำคัญ

น้องตุ๊กตาลิง (ทางสวนสัตว์จัดให้)
จึงมีความหมายมากกว่าตุ๊กตา
เพราะ คือ transitional object

ซึ่งเป็นที่พักพิงใจให้ พั้นช์คุง
เพื่อช่วยลดความรู้สึกโดดเดี่ยว
และ เพิ่มความรู้สึกอบอุ่น
ให้พั้นช์คุง

ท่านใดสนใจชมคลิป พั้นช์คุง กับ ตุ๊กตาของเขา
สามารถชมได้ทางลิงค์นี้ค่ะ
https://www.youtube.com/shorts/uPzjED7wfac

-------------------------------------
 ในมนุษย์มี transitional object เช่นกัน
และ มีความสำคัญต่อจิตใจ
ทั้งในแง่การเติบโต
การพัฒนาทางจิตใจ
และ
เป็นสิ่งที่เป็นคุณค่าทางจิตใจได้อย่างมากมาย

ท่านใดสนใจ
transitional object คือ อะไร
และ มีความหมายต่อใจอย่างไร

ในทฤษฎีจิตวิเคราะห์ในมนุษย์

สามารถติดตามได้ในบทความนี้ค่ะ

----------------------------
 เพราะอะไร "ตุ๊กตา" ในสถานการณ์นี้
จึงมีคุณค่าทางจิตใจที่ลึกซึ้ง
และ ให้พลังใจได้มากมายได้ถึงเพียงนี้

ตุ๊กตาในที่นี้
จึงไม่ได้เป็นเพียงแค่ตุ๊กตาไร้ชีวิต
แต่เป็นตุ๊กตาที่ให้ความหมายกับชีวิต

ที่เรียกว่า "Transitional Object"

"Transitional Object" คือ อะไร
คือ ทฤษฎีจิตวิเคราะห์ที่อธิบายถึง “วัตถุ” "สิ่งของ"
ที่เด็กใช้เป็นสะพานเชื่อมระหว่างโลกภายในกับโลกภายนอก

แนวคิดนี้พัฒนาโดย Dr. Donald Winnicott
กุมารแพทย์และนักจิตวิเคราะห์ชาวอังกฤษ

วัตถุสิ่งของที่เป็น "Transitional Object"
จึงเป็นเสมือนเพื่อนซี้ทางใจของเด็กๆ
ที่ทำให้เด็กรู้สึกอบอุ่น ปลอดภัย มั่นคง
และ ลดความวิตกกังวล
ยามที่ต้องเผชิญสิ่งต่างๆ
ในยามที่ไม่มีแม่ (หรือพ่อ หรือ ผู้ปกครอง)
คอยคุ้มครองปกป้องดูแล

Transitional object
จึงเป็นวัตถุสิ่งของ
ที่ทำให้เด็กเกิดความรู้สึกผูกพันทางอารมณ์
และ ทางใจในระดับลึก
สิ่งของนั้น อาจเป็น
ตุ๊กตา
ผ้าห่ม
ผ้าขนหนู
ของเล่น
หมอนใบเล็ก
ผ้าเช็ดหน้าที่มีกลิ่นคุ้นเคย
หรือ ของชิ้นเล็ก ๆ
ฯลฯ

 Transitional object
จึงเป็น “ตัวแทนความสัมพันธ์” ระดับลึกในใจ
ไม่ใช่แค่ วัตถุชิ้นหนึ่ง หรือ ของเล่นธรรมดาชิ้นหนึ่ง

ความหมายในทางจิตวิทยา
การที่่มี transitional object
ไม่ได้หมายถึง “ความอ่อนแอ” หรือ จิตใจเปราะบางแต่อย่างใด
แต่เป็นขั้นตอนสำคัญของการเติบโตทางใจ

-------------------------
 เพราะอะไร transitional object
จึงอยู่ในกระบวนการสำคัญอันหนึ่ง
ในการพัฒนาการและการเติบโต

Dr. Winnicott อธิบายว่า
transitional object จะช่วยเด็กดังนี้

 1. ช่วยให้เด็กรับมือช่วงเวลาที่มีการแยกจากแม่ หรือ คนสำคัญ (separation)

เป็นช่วงที่เด็กเริ่มรับรู้ได้ว่า
"แม่ไม่ใช่ส่วนหนึ่งในตัวเขา"

ซึ่งเด็กในช่วงนี้ จะกังวลได้มาก
การมี transitional object เช่น พี่หมี (ตุ๊กตาหมีตัวโปรด)
จะช่วยให้เด็กกังวลน้อยลง
เพราะมีพี่หมี ที่ให้ความอบอุ่นกับเขา ดูแลเขา เป็นที่ปลอดภัยของเขา

 2. ช่วยให้เด็กให้ฝึกพัฒนาด้าน "ความสามารถในการปลอบโยนตัวเอง"
(self-soothing)

เช่น เวลาเขารู้สึกไม่สบายใจ
เขาวิ่งไปหาพี่หมี หรือ กอดพี่หมี หรือ พูดคุยกับพี่หมี
เขาจะรู้สึกอบอุ่น ปลอดภัย
ซึ่งเป็นช่วงที่เขากำลังพัฒนาจากการต้องพี่งแม่/พ่อ ตลอดเวลา
มาเป็นการพึ่งตนเองได้มากขึ้น
โดยมี transitional object หรือ พี่หมี ที่พร้อมอยู่กับเขา
กระบวนการนี้
จึงเป็นรอยต่อที่สำคัญ
ให้เขาได้ค่อยๆ เริ่มฝึกการปลอบโยนตนเองเป็นมากขึ้น

 3. เป็นช่วงเวลาที่เด็กฝึกการสร้างปฏิสัมพันธ์ระหว่างตัวเขา กับ โลกภายนอกตัวเขา
ซึ่งเป็นปฏิสัมพันธ์ที่เป็นก้าวเริ่มที่เด็กรู้สึกปลอดภัย
ก่อนที่เขาจะเพิ่มระดับการเข้าไปสู่โลกภายนอก
ที่คาดการณ์ความปลอดภัยได้ยากกว่า

 4. ช่วยส่งเสริมพัฒนาการด้านความคิดสร้างสรรค์ จินตนาการ และศิลปะ

การปฏิสัมพันธ์กับ transitional object
ซึ่งเป็นสิ่งไม่มีชีวิต
แต่เด็กให้คุณค่าทางใจเหมือนเขามีชีวิต
เด็กจะปฏิสัมพันธ์กับเขาเหมือนเขามีชีวิต
ซึ่งต้องอาศัยจินตนาการ และ ความคิดสร้างสรรค์ที่เพิ่มเติมเข้ามา
ซึ่งในแง่พัฒนาการ
จึงช่วยส่งเสริมการต่อเติมจินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์ ได้

-------------------------
 ความเข้าใจตรงนี้จึงสำคัญ
ผู้ใหญ่บางคน
จะกังวลว่าเด็กจะอ่อนแอ
หรือ
ผู้ใหญ่บางคน
เกิดความไม่เข้าใจ
เห็นว่าเด็กสนใจวัตถุสิ่งของที่ไร้สาระ
หรือ เห็นว่าของเก่าแล้ว น่าเอาไปทิ้ง

จึงทำให้เกิดพฤติกรรม
ไปบังคับเด็กๆ ให้ทิ้ง
หรือ แยก transitional object ออกจากเด็ก
หรือ เอา transitional object ไปบริจาคให้คนอื่น

การทำแบบนี้
จึงการเป็นการทำร้ายจิตใจเด็ก
และ ทำให้เด็กเกิดภาวะวิตกกังวล
หรือ กลัวเรื่องการพลัดพราก
จนกลายเป็นปมฝังใจได้

 สิ่งสำคัญ
คือ ความเข้าใจ
ที่ผู้ใหญ่เริ่มรู้จักความละเอียดทางใจ
และ คุณค่าความหมายของ transitional object

ดังนั้น การทำลาย transitional object
การไปเอาทิ้ง หรือ พรากเขาออกจากกัน
จึงไม่ควรทำ
เพราะ จะเกิดผลเสียดังที่กล่าวข้างต้น

----------------------------
 สิ่งสำคัญ คือ การดูแลเด็กอย่างเข้าใจ

การให้ความเข้าใจ
การช่วยส่งเสริมการเรียนรู้โลกภายนอก
การส่งเสริมพัฒนาการทางใจที่มั่นคงภายในให้กับเด็ก
เช่น
ให้เขาเห็นคุณค่าในตัวเขา
ให้เขาได้เห็นศักยภาพในตัวเขา
ให้เขาได้ฝึกเผชิญกับโลกภายนอกอย่างเหมาะสม
ให้เขาได้ฝึกความมั่นใจในตัวเขา
ให้เขาเกิดความรู้สึกมั่นใจในความสัมพันธ์ที่พ่อแม่มีต่อเขา
- รัก่เขา
- เข้าใจเขา
- ไม่ทอดทิ้งเขา
จากการที่พ่อแม่ดูแลเขาด้วยความรัก ความใส่ใจ และ ความเข้าใจ

ซึ่งกระบวนเหล่านี้
เด็กจะค่อยๆ เกิดความรู้สึกปลอดภัยขึ้นภายในใจตัวเขาเองได้
(internalize)

เขาจะค่อยๆ
ลดการพึ่งพิง transitional object ลง

เพราะ เขารู้สึกมั่นคงจากภายในตัวเขา
เขามั่นใจในการเผชิญกับโลกภายนอกมากขึ้น
เขามีความสามารถในการรับมือกับโลกภายนอกที่ดีบ้าง ร้ายบ้างได้
และ
มีความสามารถในการสร้างความสัมพันธ์กับคนอื่นๆได้

การรู้สึกต้องพึ่งพิง transitional object
จะค่อยเบาลงไปเอง

และเด็กหลายคนเมื่อเริ่มโต
เขาก็ยังอยากเก็บ transitional object ไว้

ถึงแม้จะไม่ใช่สิ่งที่ใจต้องพึ่งพิงแบบเดิม
แต่มันคือ ของโปรด
เช่น พี่หมี (ตุ๊กตาหมีตัวโปรด)
น้องเน่าต่างๆ
ผ้าห่มผืนเก่าผื่นนั้น
เป็นต้น

มันเหมือนเป็น "ความทรงจำดีๆ ที่เคยมีต่อกัน"
เพื่อนซี้ในวัยเด็ก
เห็นทีไร
ก็อบอุ่นหัวใจทุกที
------------------------------
 ในผู้ใหญ่มี transitional object หรือไม่

มีได้เช่นกัน
(แต่อาจเป็นรูปแบบที่แตกต่างไปจากวัยเด็ก)

คือ เป็นวัตถุสิ่งของที่ช่วยให้ใจ
รู้สึกอบอุ่น ปลอดภัย เติมเต็ม เป็นความหวัง
หรือ เป็นตัวแทนคนสำคัญ ในช่วงเวลาที่คนนั้น ไม่ได้อยู่กับเราตอนนี้

และ หลายครั้ง transitional object
ช่วยให้ผู้ใหญ่
ผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากมาได้ไม่น้อย เช่นกัน
เช่น ในเวลาเศร้า กลัว กังวล เหงา

ในระดับรูปธรรม
เช่น
ของที่คนรักให้ไว้
รูปถ่ายคนสำคัญ
แหวนแต่งงาน
เครื่องลาง
พระเครื่อง
เพลงบางเพลง
เป็นต้น

ในระดับที่เป็นนามธรรม
เช่น
ความเชื่อ ศาสนา
อุดมคติในการใช้ชีวิต
อุดมการณ์ทางการเมือง
หรือแม้แต่ระบบคิดบางอย่าง

การได้ยึดถือ
ช่วยทำให้รู้สึกอบอุ่น
ปลอดภัย
ไม่โดดเดี่ยว
ลดความกลัว กังวล
ได้เติมเต็มใจ
หรือ ช่วยชูใจให้มีความหวัง
เป็นต้น

----------------------------------
 สุดท้ายนี้
ขอเอาใจช่วยให้ พั้นช์คุง ลิงน้อยวัย 7 เดือน
ผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากนี้
พร้อมกับพัฒนาการเติบโตในการดำรงชีวิตที่สมวัย
และ แข็งแรงต่อไปค่ะ 

บทความโดย ผศ.พญ.ทานตะวัน อวิรุทธ์วรกุล

--------------------
 ท่านใดสนใจติตดามรับฟังเสียงบรรยายบทความนี้
สามารถติดตามรับฟังได้ทางลิงค์นี้ค่ะ 
https://youtu.be/BHhvP-uLYg8

#เข้าใจธรรมชาติชีวิต
#เข้าใจธรรมชาติจิตใจ
#ยิ่งโตยิ่งสุข